Tuesday, February 7, 2012

Του κύκλου του χρόνου και της βλάστησης: γιορτή της Αποκριάς, γιορτή της Γης, Καθαρή Δευτέρα στη Νέδουσα Αλαγονίας Μεσσηνίας (Carnival rituals in rural Greece: Shrove Monday in Nedussa, Messinia)


Ελένη Ψυχογιού 
Β΄


(Βλ. και το Μέρος Α΄ Κυριακή της Τυρινής στην Νέδουσα: http://fiestaperpetua.blogspot.gr/2013/02/blog-post.html)


Γιατί το ιερό μυστήριο της ζωής, του έρωτα, της αναπαραγωγής, του θανάτου είναι πολύ σοβαρό και τρομαχτικό για να το βιώνουμε, να το κατανοούμε και να το αντέχουμε χωρίς τη δραματική μυθοποίηση, τη συμβολική ανατροπή και το τρελό γέλιο...




 (Εδώ απόδοση στην Ελληνική με περισσότερες φωτογραφίες της πρώτης δημοσίευσης στην Αγγλική: Psychogiou, Eleni, 2014, “Memory and narrative in carnival mimic representations in Nedussa, Messinia, Greece”, στο Aikaterini Polymerou-Kamilaki – Evangelos Karamanes – Ioannis Plemmenos (edts.), Narratives Across Space and Time: Transmissions and Adaptations, Proccedings of the 15th Congress of the International Society for Folk Narrative Research (June 21-27, 2009, Athens,   volume I-III, Academy oi Athens, Publications of the Hellenic Folklore Research Center-31, τόμος III, σ. 121- 144 και στην ηλεκτρονική  ηλεκτρονική ανάρτηση στο  academia.edu,  όπου και η βιβλιογραφία).

( Πρβλ.  και http://www.kentrolaografias.gr/default.asp?TEMPORARY_TEMPLATE=10&image=/media/gallery/high/2232/images/big/eksofyllo_ghs.jpg)


Από επιτόπια έρευνα κατά την Καθαρή Δευτέρα του 2005 και 2006. Το δρώμενο είναι "ζωντανό",  δηλαδή  (μέχρι τουλάχιστον και το 2006 που το παρακολούθησα επιτόπου για τελευταία φορά) επιτελείται κάθε χρόνο αυθόρμητα, κατά το έθιμο, από τα μέλη της κοινότητας, χωρίς την άνωθεν "σκηνοθετική" ή οργανωτική παρέμβαση κάποιου "επίσημου" ή "αρμόδιου" προσώπου ή φορέα (και χωρίς ειδική χρηματοδότηση, τα "κουστούμια" και τα θεατρικά εξαρτήματα "εξ  ιδίων", με ό,τι διαθέτουν οι ίδιοι οι επιτελεστές και οι κάτοικοι εν γένει). Αυτό σημαίνει ότι ανάλογα με τους εσωγενείς και εξωγενείς παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τα άτομα και τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στο ίδιο το χωριό όσο και τους Νεδουσαίους της διασποράς που συμμετέχουν σε αυτό (τις ημέρες τις επιτέλεσης όσο και μέσα στο χρόνο γενικότερα, π.χ. θάνατοι), το δρώμενο μπορεί να διαφοροποιείται κάθε χρόνο επιτελεστικά, ως προς τα πρόσωπα που συμμετέχουν, τους ρόλους που υποδύονται, τις μεταμφιέσεις, τα θεατρικά εξαρτήματα κ.λπ. Οι δημοσιευόμενες εδώ φωτογραφίες λοιπόν είναι ενδεικτικές της συγκεκριμένης επιτέλεσης του δρώμενου (κατά το 2005 και τ0 2006 που το παρακολούθησα συμμετοχικά) και της επιλεκτικής, με βάση την αφηγηματική "ανάγνωση" και την ερμηνευτική οπτική της γράφουσας εθνογράφου-παρατηρητή, οπτική που δεν εκφράζεται εξάλλου ερμηνευτικά έτσι και από τους επιτελεστές. Οι Νεδουσαίοι, έχοντας την άρρητη "γνώση"  για το τι πρέπει να κάνουν, ως "habitus", ενσωματισμένη κοινωνική και συμβολική μνήμη δηλαδή, δεν έχουν την ανάγκη να το ερμηνεύουν, γιατί οι ζωντανές, κατά παράδοση τελετουργίες "πράττονται" εθιμικά και δεν ερμηνεύονται από τους επιτελεστές τους Οι δημοσιευόμενες εδώ φωτογραφίες λοιπόν, δεν έχουν την πρόθεση να  "ακινητοποιήσουν" εικονικά το δρώμενο στο χρόνο, ούτε να επιβάλλουν  τη συγκεκριμένη ερμηνευτική οπτική της γράφουσας. Το πολυσύνθετο αυτό δρώμενο επιδέχεται εξάλλου  πολλαπλές αναγνώσεις, από διαφορετικές σκοπιές (θρησκευτική, συμβολική, πολιτική, κοινωνική, θεατρική κ.λπ.) ενώ ως ετήσια ζωντανή κοινωνική και θρησκευτική διαδικασία μεταλλάσσεται κατά τη συγκυρία, δεχόμενο και έξωθεν επιδράσεις, όσο μάλιστα γίνεται ευρύτερα γνωστό και προσελκύει επισκέπτες. Οι φωτογραφίες απεικονίζουν λοιπόν επιλεγμένα εδώ στιγμιότυπα από το  δρώμενο (όσο και από το πλήθος φωτογραφιών που τράβηξα), όπως επιτελέστηκε κατά το 2005 και το 2006 που το παρακολούθησα συμμετοχικά, μέσα στις συγκεκριμένες τότε επιτελεστικές και κοινωνικές συνθήκες, και όπως βεβαίως οι συγκεκριμένες επιτελέσεις του ενσωματώνουν τις παραδοσιακές μνήμες αλλά και τις εκάστοτε αλλαγές και μεταμορφώσεις του μέσα στα χρόνια,  ως προς τις ατομικές και συλλογικές προϋποθέσεις των επιτελεστών όσο και της εν λόγω κοινότητας ως συλλογικού, ζωντανού οργανισμού. Επειδή κάθε "κάδρο" αποτελεί επιλογή του φωτογράφου, οι φωτογραφίες είναι τραβηγμένες βεβαίως σύμφωνα με τις δικές μου, προσωπικές και ερευνητικές δυνατότητες και επιλογές. Το όλο δρώμενο (την Τυρινή και την Καθαρή Δευτέρα) το έχω επίσης βιντεοσκοπήσει με αναλογική κάμερα σε ταινίες 9ωρης περίπου διάρκειας, των οποίων την ψηφιοποίηση έκανε τον κόπο να πραγματοποιήσει και (μετά από περιπέτεια) να μου την κάνει δώρο ο φίλος, τοπογράφος μηχανικός Παναγιώτης Μανιάτης, στα Λεχαινά, τον οποίο  ευχαριστώ θερμά και από εδώ.  
Επειδή το εθνογραφικό καρναβαλικό υλικό από τη Νέδουσα είναι πολύ εκτεταμένο, το έχω χωρίσει σε δύο posts. Στο παρόν δημοσιεύονται τα δρώμενα της Καθαρής Δευτέρας βλ. για την Κυριακή της Τυρινής την ανάρτηση http://fiestaperpetua.blogspot.gr/2013/02/blog-post.html

(Φωτογραφίες: Ελένη Ψυχογιού, από την επιτόπια έρευνα στη Νέδουσα  Μεσσηνίας  κατά την Καθαρή Δευτέρα του 2005 και του 2006, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά).