Monday, December 8, 2014

Περιηγητικά-ταξιδιωτικά στα ίχνη της Ελένης/Αγιαλένης: Κόρινθος, Ανατολική Αργολίδα, ο «γιατρός» άγιος Λεωνίδης και ο Ασκληπιός (ημερολόγιο επιτόπιας έρευνας) Epidaurus, st. Leonidis, Aesculapius , Mother-Earth



Ελένη Ψυχογιού 

[Πρώτη δημοσίευση. Οι φωτογραφίες τραβηγμένες από την γράφουσα, Ελένη Ψυχογιού, εκτός κι αν αναφέρεται διαφορετικά].


Προλεγόμενα


Καθώς η έρευνά μου για την Ελένη-Αγιαλένη κρατάει πάνω από είκοσι χρόνια τώρα ―και συνεχίζεται― είναι πλέον πολλά τα επιμέρους δημοσιεύματά μου σχετικά με αυτήν, είτε ως επιστημονικά άρθρα και δοκίμια, είτε ως εθνογραφικά ημερολόγια της  επιτόπιας  έρευνας. Αναρωτιέμαι λοιπόν (όπως ίσως και οι τυχόν αναγνώστες της δουλειάς μου) μήπως κινδυνεύω να αποκτήσω, ή και μην έχω ήδη αποκτήσει, κάποια μονομανία ή και ιδεοληψία σχετικά με το αυτό το θέμα.  Αρχίζοντας όμως στις αρχές της δεκαετίας του 1990 να συγκροτώ αυτή την ερευνητική υπόθεση, δεν  φανταζόμουν το πόσο εκτεταμένη θα προέκυπτε, ούτε ως προς την τοπική έκταση, ούτε ως προς το χρόνο (τόσο ως προς τη διάρκεια της έρευνας όσο και ως προς το χρονικό βάθος των δεδομένων),  ούτε ως προς την πολιτισμική ευρύτητα και ποικιλία των εθνογραφικών και των γραπτών ευρημάτων που οδηγούν τα βήματά μου. Δεδομένης δε και της  ολισθηρότητας της ερμηνείας των μυθικών και των συμβολικών θεμάτων, ιδιαίτερα όταν άπτεται της σχέσης τους με τη διαχρονική διάρκεια των πολιτισμικών φαινομένων, γίνεται ιδιαίτερα δυσχερής η τεκμηρίωση της ερευνητικής υπόθεσης. Για να μπορεί λοιπόν να δομηθεί και να γίνει τεκμαρτή η ερευνητική μου υπόθεση, χρειάζεται το «δείγμα» του φαινόμενου Ελένη/Αγιαλένη να είναι όχι μόνον επαναλαμβανόμενο και εκτεταμένο αλλά και να αφορά τις  πολλές όψεις και πτυχές του, δηλαδή τα χωροταξικά, τοπωνυμικά, ιστορικά, αρχαιολογικά, συμβολικά, μυθικά, αφηγηματικά, συναισθηματικά, παραγωγικά και άλλα ευρήματα που εκτιμώ ότι το δομούν ως τέτοιο. βλ. και http://www.kentrolaografias.gr/default.asp?TEMPORARY_TEMPLATE=10&image=/media/gallery/high/2232/images/big/eksofyllo_ghs.jpg

Monday, December 1, 2014

Ταξιδιωτικά - περιηγητικά στον κύκλο του χρόνου και της βλάστησης: το πανηγύρι της Χοζοβιώτισσας στην Αμοργό (Amorgos, Xozoviotissa, ethnographic diary)



(ΠΑΝΑΓΙΑ ΜΕΣΟΣΠΟΡΙΤΙΣΣΑ, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ)

Το Νοέμβρη του 1998 πήγα για πρώτη φορά στην Αμοργό συνοδεύοντας με φιλικό όσο και λαογραφικό ενδιαφέρον δύο φίλες (γύρω στα 15 χρόνια μικρότερες από μένα που ήμουν τότε 52 χρονών), η μία εκ των οποίων είχε τάμα να πάει στο μοναστήρι της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας, στο πανηγύρι της, στις 21 Νοέμβρη που η Εκκλησία  γιορτάζει  τα Εισόδια της Θεοτόκου, γιορτή που οι γεωργοί ονομάζουν «της Μεσοσπορίτισσας». Αυτό το ταξίδι προέκυψε για μένα σημαντικό  εθνογραφικά, καθώς μάλιστα η κακοκαιρία μάς ανάγκασε να παραμείνουμε στο νησί παραπάνω απ’ όσο είχαμε προγραμματίσει.  Το παρακάτω κείμενο καθώς και οι φωτογραφίες που τράβηξα εκεί αποτελούν εθνογραφικό ημερολόγιο και εικονική αποτύπωση για το πανηγύρι της Χοζοβιώτισσας όσο και για την παραμονή μας στη Χώρα Αμοργού και όσα συνέβησαν κατά την παραμονή μας εκεί.

 [Πρώτη δημοσίευση. Οι φωτογραφίες, συμπληρωματικές του ημερολόγιου, είναι  τραβηγμένες από την γράφουσα, Ελένη Ψυχογιού, κατά τις ίδιες ημέρες, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά)

(για τα πανηγύρια της Παναγίας, βλ. και http://fiestaperpetua.blogspot.gr/2012/09/k-lamia.html, http://fiestaperpetua.blogspot.gr/2012/08/15.html, http://fiestaperpetua.blogspot.gr/2014/07/taurus-sacrifice-in-imbros-island.html).


Χάρτης Αμοργού (πηγή:http://aegialis.com/history-gr.html)


Αμοργός, 19-22 Νοεμβρίου 1998

20/11, παραμονή της γιορτής της Χοζοβιώτισσας


Αμοργός, Χώρα, 20/11/1998. 


Στη  Χώρα

Βόλτα στη Χώρα. Κάστρο. Αέρας 8-9 μποφόρ, υγρασία, ο νοτιάς με σπρώχνει ν’ ανέβω. Το βουητό φοβερό στα στενά σοκάκια, πονάνε τ’ αυτιά μου. Οι πλάκες υγρές, χωρίς να βρέχει ή να έχει βρέξει, φοβάμαι μη γλιστρήσω.  Τα χαμηλά βουνά γύρω μέσ’ στην αντάρα και την  καταχνιά∙ η θάλασσα άσπρη, ανταριασμένη, φαντάζει από εδώ ψηλά σαν να γίνεται ένα με τον αέρα, να εξαερώνεται. Οι φίλες μου μένουν πίσω στο καφενείο (μοντέρνο, του είδους των τουριστικών νησιών),  όπου ήπιαμε τον πρωινό καφέ μας.
Η Χώρα ασβεστοβαμμένη, πεντακάθαρη, στολισμένη ακόμα από την καλοκαιρινή τουριστική σεζόν, κρατάει εξωτερικά το όμορφα φτιασιδωμένο πρόσωπό της. Τα περισσότερα όμως σπίτια (κυρίως  αυτά που είναι ανακαινισμένα ή νέο-χτισμένα) είναι ερμητικά κλειστά. Τα παλιά, όπου μένουν ντόπιοι ως επί το πλείστον, έχουν ζωή. Ακούγονται φωνές, ήχοι από ραδιόφωνα και τηλεοράσεις, μου έρχονται μυρωδιές από τηγανητά φαγητά. Κουρτινάκια παραμερισμένα, παράθυρα μισάνοιχτα∙ διακρίνω καθρέφτες, φωτογραφίες στους τοίχους, την άκρη ενός τραπεζομάντιλου, τη γυαλάδα κάποιου πατώματος.